Το βιβλίο στο Βυζάντιο

Τετραευάγγελο 12ος αιώνας

Το βιβλίο στο Βυζάντιο

Στο Βυζάντιο συναντούμε δύο τύπους βιβλίων : το ειλητάριο ή ειλητό και τον κώδικα.

Το ειλητάριο ήταν γνωστό από τους αρχαίους Έλληνες και Ρωμαίους, οι οποίοι το κατασκεύαζαν από πάπυρο και το ονόμαζαν κύλινδρο. Το ειλητάριο στη Βυζαντινή εποχή ήταν από ορθογώνιο κομμάτι παπύρου, περγαμηνής ή χαρτιού το οποίο τυλιγόταν γύρω από έναν άξονα σε κάθετη ή σπανιότερα σε οριζόντια διεύθυνση. Ο αναγνώστης όταν διάβαζε το κείμενο ξετύλιγε λίγο λίγο με το αριστερό χέρι και το ξανατύλιγε με το δεξί. Από τα ρήματα ειλείν και ανελίσσειν που δηλώνουν ακριβώς αυτή την κίνηση, ο τύπος αυτός του βιβλίου ονομάστηκε ειλητάριο ή ειλητό.

Στα ειλητάρια οι Βυζαντινοί έγραφαν σύντομα κείμενα, όπως λειτουργίες των Πατέρων αλλά κυρίως διοικητικά έγγραφα και γράμματα. Για να εξασφαλιστεί το απόρρητο της αλληλογραφίας έκλειναν το ειλητό με βουλοκέρι που έφερνε τη σφραγίδα του αποστολέα.

Τα αυτοκρατορικά έγγραφα τα έκλειναν με χρυσή σφραγίδα και ονομάζονταν χρυσόβουλα. Το χρυσόβουλο του Ανδρόνικου Β΄ Παλαιολόγου (1301 μ.Χ) που φυλάσσεται στο Βυζαντινό Μουσείο, περιέχει προνόμια που έδωσε ο αυτοκράτορας στην Μονεμβασιά. Χρυσόβουλα επίσης υπάρχουν στις βιβλιοθήκες του Αγίου Όρους, της Μονής της Πάτμου και του Βατικανού. 

Δέσιμο τετραδίων σε τόμο

Tο ειλητάριο δεν ήταν κατάλληλο για τη συγγραφή μεγάλων και πολλών κειμένων γι αυτό το λόγο από τον 3ο αι. μ. Χ. και έπειτα οι Βυζαντινοί κατασκεύασαν ένα δεύτερο τύπο βιβλίου, τον κώδικα στον οποίο έγραφαν μεγάλα κυρίως κείμενα, όπως η Βίβλος. Χρησιμοποίησαν το φτερό χήνας από τον 4ο αιώνα μ.Χ. και μετά. Το 331 μ.Χ. ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος ανέθεσε στον Ευσέβιο Καισαρείας να του προμηθεύσει 50 περγαμηνούς κώδικες που περιείχαν την Αγία Γραφή για τις εκκλησίες της νέας πρωτεύουσας. Πολλές φορές κείμενα παπύρου αντιγράφονταν σε περγαμηνή για να σωθούν από την καταστροφή, αφού ο πάπυρος ήταν και ευπαθής και δύσχρηστος. Ο κώδικας, πρόδρομος του σημερινού τετραδίου, αποτελείται από μεγάλα κομμάτια χαρτιού ή περγαμηνής, διπλωμένα δύο φορές στα δύο. Στο τέλος όλα τα κομμάτια δένονταν σε τόμο.

Οι πολυτελείς κώδικες που προορίζονταν για τον αυτοκράτορα και τους πλούσιους αξιωματούχους ήταν περίτεχνα διακοσμημένες με πολύτιμες πέτρες, χρυσό, μαργαριτάρια και σμάλτο.

***

Χρυσόβουλο Ανδρόνικου Β’ Παλιολόγου, 1301. Βυζαντινό Μουσείο Αθηνών

Το βιβλίο δεν ήταν απλώς χειροποίητο, ήταν προϊόν κοπιώδους χειρωνακτικής εργασίας. Κόστιζε στους βιβλιόφιλους να το αποκτήσουν και, αν τύχαινε να φθαρεί, δύσκολα το αντικαθιστούσαν. Η προστασία του ήταν πρώτο μέλημα. Από αυτή την πρακτική ανάγκη γεννήθηκε το επάγγελμα του «βιβλιοαμφιάστη», με δικά μας λόγια του βιβλιοδέτη, που εξελίχθηκε στην τέχνη της βιβλιοδεσίας.

Είναι μειωτικό να χαρακτηρίσει κανείς με τον τρέχοντα όρο «εξώφυλλα» τα προϊόντα της βυζαντινής και μεταβυζαντινής βιβλιοδεσίας από τον 11ο ως τον 19ο αιώνα. Δύο ξύλινες ορθογώνιες πλάκες αγκαλιάζουν προστατευτικά χειρόγραφες σελίδες από πάπυρο ή περγαμηνή, βγαλμένες από τα χέρια ειδικευμένων μοναχών ή επαγγελματιών αντιγραφέων από ιδιωτικά καλλιγραφεία σε όλη τη βυζαντινή επικράτεια.

Ντύνονται με βελούδο, μετάξι και πορφύρα. Επενδύονται με χρυσό και ασήμι. Κοσμούνται με πολύτιμους λίθους, με ελεφαντοστό και παραστάσεις από σμάλτο. Φτερωτοί δράκοι, γρύπες, δικέφαλοι αετοί, τρίτωνες, κρίνα και άνθινες μπορντούρες, ανάγλυφα αποτυπωμένα, διακοσμούν δερμάτινα καλύμματα. «Κλείστρα», περίτεχνα μεταλλικά ελάσματα, συγκρατούν τα δύο μέρη του καλύμματος προστατεύοντας την ευαίσθητη περγαμηνή από τις αλλαγές της θερμοκρασίας και την υγρασία. «Γόμφοι», διακοσμητικά μεταλλικά καρφιά, σε σχήμα άνθους, κουμπιού ή αμυγδάλου, στις τέσσερις γωνίες κάθε πλευράς προφυλάσσουν τη βαρύτιμη διακόσμηση από την τριβή στο ράφι και τη φθορά.

Φύλλο πορφυρού τετραευάγγελου (Κώδικας 6ου αιώνα). Το φύλλο περιέχει το κατά Ματθαίον 14. 22-31. Το σπάραγμα ανήκει στον πορφυρό κώδικα Ν, που σήμερα βρίσκεται στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Αγίας Πετρούπολης. (Grec. 537 ). Οι λίγοι πορφυροί κώδικες που σώζονται έως σήμερα χρονολογούνται τον 6ο αι. και περιέχουν βιβλία της Αγίας Γραφής. Το κείμενο είναι γραμμένο με αργυρό και χρυσό χρώμα σε σελίδες βαμμένες με πορφυρό χρώμα. Ως εξαιρετικά πολυτελείς κώδικες, πιθανόν να προορίζονταν για βιβλιόφιλους του αυτοκρατορικού περιβάλλοντος. Πιστό αντίγραφο του φύλλου χειρογράφου εκτίθεται σήμερα στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο

Αντικείμενα τέχνης που μαρτυρούν τις εξελίξεις στην τέχνη κάθε εποχής, οι «σταχώσεις», οι βιβλιοδεσίες των Βυζαντινών, αποτελούν επίσης «πηγή για την ιστορία, την πολιτική, την οικονομία και τα πνευματικά ρεύματα κάθε εποχής». «Οι πολυτελείς σταχώσεις της μέσης βυζαντινής εποχής, τις οποίες συναντούμε κυρίως σε ευαγγελιστάρια και λειτουργικά κείμενα, αρκετά εκ των οποίων ήταν διπλωματικά δώρα, λειτουργούσαν ως επίδειξη πλούτου και επιβεβαίωση του κύρους της Εκκλησίας και της αυτοκρατορικής αυλής που είχαν παραγγείλει την κατασκευή τους. Οι παραστάσεις που τις διακοσμούν απεικονίζουν, εκτός από τη Σταύρωση, την Ανάσταση και άλλα θρησκευτικά θέματα, και ζητήματα που απασχόλησαν τη βυζαντινή κοινωνία, όπως η εικονομαχία».

Τα κοινά χαρακτηριστικά μορφής βιβλίων ανά χρονικές περιόδους, μαρτυρούν ότι οι βιβλιοδέτες ακολουθούσαν τις αισθητικές τάσεις των εποχών τους και αυτό συνεχίζεται μέσα τους αιώνες. Σημειωτέον ότι στον ελλαδικό χώρο, το χαρτί έφτασε τον 11ο αιώνα επί Ειρήνης Κομνηνής, ενώ το παλαιότερο βυζαντινό έγγραφο από χαρτί, θεωρείται το χρυσόβουλο του Κωνσταντίνου Μονομάχου για την Μονή Μεγίστης Λαύρας και χρονολογείται το 1052.

Ευαγγελιστάριο (Κώδικας 11ου αιώνα). Φέρει μεταγενέστερες προσθήκες σε χαρτί και περγαμηνή. Το πορτρέτο του ευαγγελιστή Λουκά, σε μονό φύλλο σκληρής περγαμηνής, χρονολογείται τον 13ο αιώνα και αποτελεί μεταγενέστερη προσθήκη στον κώδικα, μαρτυρία της συνεχούς χρήσης του ευαγγελισταρίου.

Δυτικοί και ανατολικοί λαοί ακολούθησαν τη βυζαντινή παράδοση των πολυτελών σταχώσεων. Κωνσταντινουπολίτες λόγιοι μετέφεραν, μετά την άλωση της Πόλης, τη βιβλιοδετική τεχνογνωσία στα νεόκοπα τυπογραφεία της Δύσης και στην ενετοκρατούμενη Κρήτη. «Οι δερματόδετες βιβλιοδεσίες των κρητικών εργαστηρίων με την πυκνή διακόσμηση με έγκαυστα σχέδια ταξιδεύουν ως τη βιβλιοθήκη του Καρδινάλιου Βησσαρίωνα και σε άλλες φημισμένες βιβλιοθήκες».

«Αργότερα, στη διάρκεια των πρώτων αιώνων της οθωμανικής κυριαρχίας, η βιβλιοδεσία ατονεί, γεγονός που μαρτυρεί την ένδεια των Ελλήνων αλλά και την έλλειψη σκοπού και διάθεσης. Οι λιγοστοί βιβλιοδέτες εργάζονται σε μοναστήρια, συντηρώντας παλαιά βιβλία ακολουθώντας τη βυζαντινή τεχνική, ενώ η βιβλιοδεσία των χρόνων της Επανάστασης ακολουθεί κατά κανόνα δυτικά πρότυπα, από τα οποία εμπνέονται εκείνη την εποχή οι Έλληνες ενθεγέρτες διανοούμενοι».

Πηγές

Βυζαντινών Ιστορικά : Τα βιβλία στο Βυζάντιο
Βυζαντινό Μουσείο: Η τέχνη της Βιβλιοδεσίας
Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο : Συλλογή Χειρόγραφων Κωδίκων και Εγγράφων
Η βιβλιοδεσία από το Βυζάντιο ως τη σύγχρονη εποχή

https://maccunion.wordpress.com/2014/01/07/%CF%84%CE%BF-%CE%B2%CE%B9%CE%B2%CE%BB%CE%AF%CE%BF-%CF%83%CF%84%CE%BF-%CE%B2%CF%85%CE%B6%CE%AC%CE%BD%CF%84%CE%B9%CE%BF/

Παλατινή Ανθολογία

Η πρώτη σελίδα του χειρογράφου

Δημήτρης Ε. Ευαγγελίδης

Παλατινή Ανθολογία ονομάζεται η συλλογή ελληνικών επιγραμμάτων πολλών ποιητών από τον 5ο π.Χ. αιώνα έως το Μεσαίωνα, η οποία σώζεται σ' ένα χειρόγραφο της Bibliotheka Palatina στη Χαϊδελβέργη (οι εκατό τελευταίες σελίδες βρίσκονται από το 1797 στην Παρισινή Εθνική Βιβλιοθήκη). Καταρτίστηκε περί τα τέλη του 10ου μ.Χ. αιώνα στην Κωνσταντινούπολη και βάση της αποτελεί η ανθολογία του Κωνσταντίνου Κεφαλά, πρωτοπαππά του παλατιού της Κωνσταντινούπολης, η οποία είχε συνταχθεί λίγο πριν από το 900 μ.Χ. Ο Κεφαλάς είχε καταρτίσει την Ανθολογία του με βάση παλαιότερες συλλογές, όπως τη συλλογή Στέφανος του Μελεάγρου, τη συλλογή Στέφανος του Φιλίππου από τη Θεσσαλονίκη και τη συλλογή του Αγαθία.

Η Παλατινὴ Ἀνθολογία πήρε το όνομά της από την “Παλατινή Βιβλιοθήκη” της Χαϊδελβέργης, όπου το 1607 ανευρέθη το χειρόγραφο της ανθολογίας που περιλάμβανε 3.700 επιγράμματα. Η Παλατινὴ Ἀνθολογία αποτελείται από 15 βιβλία. Ένα επιπλέον βιβλίο, το 16ο, περιλαμβάνει τα 390 επιγράμματα που προσέθεσε ο λόγιος μοναχός Μάξιμος Πλανούδης το 1299. Οι δύο ανθολογίες συναποτελούν την «Ἀνθολογία ἑλληνικὴ». Τα επιγράμματα, ερωτικά, επιτύμβια, σκωπτικά, αναθηματικά, επιδεικτικά (αναγράφονται πάνω σε έργα τέχνης), συμποτικά κ.λπ. έχουν γραφεί κατά την ελληνιστική και τη βυζαντινή περίοδο ενώ αποτελούν βασική πηγή για τη γνώση των ηθών της ύστερης αρχαιότητας και του Βυζαντίου.

Η Παλατινή ανθολογία αποτελεί έναν πραγματικά ανεκτίμητο θησαυρό της ελληνικής ποίησης, αν αναλογιστούμε ότι καλύπτει μια περίοδο 17 περίπου αιώνων! Το παλαιότερο κείμενο χρονολογείται τον 7ο αιώνα π.Χ. και το νεώτερο γύρω στο 950 μ.Χ. Περιλαμβάνει 3700 ποιήματα, τα περισσότερα με την μορφή επιραμμάτων.

Όπως είναι αναμενόμενο, σε άλλες χώρες έχει κυκλοφορήσει σε πλήρεις και επιμελημένες εκδόσεις (ελληνικό κείμενο, μετάφραση και σχόλια) πριν από δεκαετίες, αλλά όχι στην Ελλάδα. Ο πρώτος που ανέλαβε αυτό το δύσκολο έργο ήταν ο αείμνηστος Ανδρέας Λεντάκης, παραδίδοντας μια πρώτη μορφή της εργασίας του στην δημοσιότητα το 1972, σε έναν τόμο που περιελάμβανε 456 επιγράμματα, περίπου 100 διαφορετικών ποιητών. Το 1988 κυκλοφόρησε μια νέα έκδοση ("Δωρικός") της εργασίας του Α. Λεντάκη, που περιέλαβε 500 επιγράμματα, τα περισσότερα από τα οποία είχαν ξαναδουλευτεί σε σχέση με την προηγούμενη δημοσίευση (επανέκδοση 1993). 

Το 2009 κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις "Ενδυμίων" μια νέα έκδοση του Ι. Ν. Κυριαζή, αφιερωμένη στην μνήμη του Ανδρέα Λεντάκη.

Στην ιστοσελίδα http://palatini.blogspot.com/2009_12_01_archive.html  του Ι. Ν. Κυριαζή υπάρχει προγραμματισμός για την ανάρτηση του έργου σε ηλεκτρονική μορφή. Όπως μάλιστα αναφέρει ο ίδιος: "Οι δημοσιεύσεις σ' αυτό το μπλογκ βασίζονται στο υλικό του βιβλίου μου "Παλατινή Ανθολογία, σαν ρόδο υποπόρφυρο" Εκδόσεων Ενδυμίων 2009 (Αποκλειστική διάθεση: Βιβλιοπωλείο Ναυτίλος, Χαριλάου Τρικούπη 28, Αθήνα.) Η σειρά των δημοσιεύσεων είναι αντίστροφη από αυτήν της έντυπης έκδοσης, ώστε με την ολοκλήρωσή τους το μπλογκ να διαβάζεται με την ισχύουσα δομή του βιβλίου. Ως εκ τούτου τα παλαιότερα ποστ αυτού του μπλογκ ανήκουν στην τελευταία ενότητα -το Επίμετρο- του βιβλίου, που περιέχει 15 αποσπάσματα αρχαίας ελληνικής ποίησης εκτός Παλατινής."

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΕΩΝ (από το ίδιο ιστολόγιο)
1. "Στέφανος"
Εκλογαί Αρχαίων Ποιημάτων κατά μετάφρασιν Σίμου Μενάρδου "Δίφρος" 1971

2. "Παλατινή Ανθολογία, εκλογή" μετάφραση Ανδρέα Λεντάκη, εκδόσεις Δωρικός,1993

3. "ΡΟΥΦΙΝΟΣ, Τα επιγράμματα , (εκλογή)", μτφρ. Τάσου Ρούσσου
Νέα Εστία τ. 1725 (Ιούλιος-Αύγουστος 2000)

4. "Παλατινή Ανθολογία, Ερωτικά Επιγράμματα",
Επιλογή-Εισαγωγή-Μετάφραση-Σχόλια Νίκος Χ. Χουρμουζιάδης, "στιγμή" 1999

5. "Ρουφίνου, Επιγράμματα Ερωτικά",
Εισαγωγή-Μετάφραση-Σχόλια Κώστας Χωρεάνθης, Εκδόσεις Πατάκη 2000

6. "ΠΙΕ ΚΑΙ ΕΡΑ" & "ΣΥΝΙΣΤΩΡ ΑΛΑΛΗΤΩΝ" , Άρη Μπιτσώρη

7. "ΣΥΜΠΟΤΙΚΑ ΕΠΙΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΑΠΟ ΤΟ ΕΝΔΕΚΑΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΗΣ ΠΑΛΑΤΙΝΗΣ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑΣ" Εκδόσεις Άγρα, Μτφρ. Παντελής Μπουκάλας

8. "ΠΑΛΑΤΙΝΗ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ", ΒΑΣ. ΛΑΖΑΝΑ, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΠΑΔΗΜΑ 1992

9. "ΦΙΛΟΔΗΜΟΣ - ΤΑ ΕΠΙΓΡΑΜΜΑΤΑ" -Mετάφραση : ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΡΑΜΑΝΩΛΗΣ,
ΕΚΔΟΣΕΙΣ : ΘΥΡΑΘΕΝ

10. "ΠΑΛΑΤΙΝΗ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ, ΣΤΡΑΤΩΝΟΣ ΜΟΥΣΑ ΠΑΙΔΙΚΗ " ΓΙΩΡΓΟΣ ΙΩΑΝΝΟΥ, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΕΔΡΟΣ

11. "Αρχαία ελληνικά ερωτικά επιγράμματα", Εκδοτικός Οίκος Λιβάνη, 2003
Μετάφραση : Μουλακάκης, Νίκος Μ.

12. "Δώδεκα Τραγουδάκια από την Παλατινή Ανθολογία",του Ηλία Πετρόπουλου (εκδ. Νεφέλη-1980)

13. "'Αδιον ουδέν έρωτος" της Νίκης Φιλιππουπολίτη, από τις εκδόσεις Κατάρτι, 2003

14. "Ανθολογία Ελληνική Παλατινή". Ολόκληρη η Παλατινή από τις εκδόσεις ΚΑΚΤΟΣ Μετάφραση: φιλολογική ομάδα Κάκτου

Δημήτρης Ε. Ευαγγελίδης

Βυζαντινός Πολιτισμός

Ένα βασικό βιβλίο που πρέπει να διαβαστεί από όλους εκείνους οι οποίοι επιθυμούν να γνωρίζουν κάποιες στοιχειώδεις πληροφορίες για την βυζαντινή περίοδο είναι ασφαλώς το κλασσικό έργο "Βυζαντινός Πολιτισμός" του μεγάλου Βρετανού Βυζαντινολόγου Σερ Στήβεν Ράνσιμαν. Περιέχει σε συνοπτική και εύληπτη μορφή τα βασικά στοιχεία, Ιστορία, Πολιτική Οργάνωση, Στρατός, Ναυτικό , Εμπόριο, Διπλωματία κ.λπ. της χιλιόχρονης Βυζαντινής αυτοκρατορίας, τα οποία δυστυχώς αγνοεί η πλειοψηφία των νεοελλήνων. Παραθέτουμε στην συνέχεια το βιογραφικό του συγγραφέα και βιβλιογραφία.

Δημήτρης Ε. Ευαγγελίδης

Φωτογραφία του συγγραφέα λίγο πριν από τον θάνατό του

Ο Sir Steven Runciman γεννήθηκε στο Νορθάμπερλαντ στις 7 Ιουλίου 1903. Πέθανε στο Ράντγουέη του Γουώργουικσάιρ την 1η Νοεμβρίου του 2000, σε ηλικία 97 ετών, έχοντας αφήσει πίσω του ένα σημαντικό σε όγκο, αλλά και σε ενδιαφέρον, έργο το οποίο ταυτίζει το όνομα του με τη Βυζαντινή ιστορία.
Ο παππούς του ήταν Λόρδος Ράνσιμαν και ο πατέρας του ο υποκόμης Ράνσιμαν του Ντόξφορντ, ο ίδιος όμως ως δευτερότοκος γιος δεν κληρονόμησε κανέναν από τους οικογενειακούς τίτλους. Λέγεται ότι σε ηλικία 5 ετών μιλούσε και διάβαζε Ελληνικά και Λατινικά. Κατά τη διάρκεια των σπουδών και των μελετών του έμαθε αρκετές από τις δυτικές γλώσσες, καθώς και Αραβικά, Περσικά, Τουρκικά, Εβραϊκά, Αρμενικά και Γεωργιανά για την μελέτη των πηγών της Μεσαιωνικής ιστορίας.
Το 1921 εισήλθε στο περίφημο Trinity College του Καίμπριτζ, για σπουδές στην Ιστορία. Μετά την ολοκλήρωση των σπουδών του άρχισε να ταξιδεύει, εκμεταλλευόμενος την περιουσία που κληρονόμησε από τον παππού του.
Ήταν ένας θερμός φιλέλληνας, ένα από τα πιο σταθερά σημεία αναφοράς της νεοελληνικής ιδεολογίας. Ύστερα από μια σύντομη θητεία στην Βρετανική Πρεσβεία της Σόφιας και στην πρεσβεία του Καΐρου, έγινε καθηγητής της Βυζαντινής Ιστορίας και Τέχνης στο Πανεπιστήμιο της Κωνσταντινούπολης το διάστημα 1942-1945. Χάρη στην έρευνα που έκανε την περίοδο αυτή στην Τουρκία, δημοσίευσε το διάστημα 1951-1954 σε 3 τόμους το μνημειώδες έργο του για την Ιστορία των Σταυροφοριών.

Από το 1945 έως το 1947 παραμένει στην Αθήνα, διευθυντής του Βρετανικού Συμβουλίου. Συνεργάστηκε με τον Πάτρικ Λι Φέρμορ και γνωρίστηκε με τον Κατσίμπαλη, τον Σικελιανό και τον Σεφέρη. Στα χρόνια που ακολούθησαν δημοσίευσε πληθώρα έργων για την ιστορία του Βυζαντίου και των γειτόνων του, σε όλο το εύρος από την Συρία μέχρι την Σικελία. Στην προσωπική του ζωή ο Ράνσιμαν παρέμενε ένας παλιομοδίτης εκκεντρικός Άγγλος αριστοκράτης, που ασχολούνταν με ιδιαίτερο ενθουσιασμό με τον αποκρυφισμό. Μνημειώδης είναι ο θαυμασμός που εξέφραζε για την Ορθοδοξία. Διατηρούσε επίσης στενές σχέσεις με τις κυριότερες αριστοκρατικές οικογένειες της Ευρώπης.
Σε ηλικία 94 ετών είχε έρθει για μια ακόμη φορά στην Αθήνα για να τιμηθεί με το βραβείο Ωνάση. Πολλά βιβλία του κυκλοφορούν στα ελληνικά, μεταξυ των οποίων: "Βυζαντινός πολιτισμός", "Βυζαντινή θεοκρατία", "Η τελευταία Βυζαντινή αναγέννηση", "Η Άλωση της Κωνσταντινούπολης" κ.α. Λίγο καιρό πριν πεθάνει ασπάστηκε την Ορθοδοξία, βαπτιζόμενος στο Άγιο Όρος.

Το συγγραφικό του έργοΟ πολυγραφότατος ιστορικός έγραψε πολλά έργα που έγιναν γρήγορα γνωστά τόσο σε ακαδημαϊκό επίπεδο, όσο και στο ευρύ αναγνωστικό κοινό. Τα πρώτα του έργα είναι: Ο Αυτοκράτωρ Ρωμανός Λεκαπηνός και η βασιλεία του (1929), μελέτη για το Βυζάντιο του 10ου αιώνα, Το πρώτο Βουλγαρικό κράτος (1930) και ο Βυζαντινός Πολιτισμός (1933), το οποίο συνέγραψε όταν ήταν λέκτορας στο Πανεπιστήμιο του Cambridge. Ο Μεσαιωνικός Μανιχαϊσμός είναι μία μελέτη για τις δυαρχικές αιρέσεις κατά τους μέσους αιώνες. Βασικότατο έργο του επίσης είναι η τρίτομη Ιστορία των Σταυροφοριών (1951-1954) με συμπλήρωμα τον Σικελικό Εσπερινό, μια λεπτομερή ιστορία των μεσογειακών χωρών και πολιτισμών εκείνης της εποχής και της συγκρούσεως των τότε πολιτικών και εθνικών συμφερόντων. Άλλα εξίσου σημαντικά έργα του είναι: Η Άλωση της Κωνσταντινουπόλεως (1965), Η Μεγάλη του Χριστού Εκκλησία εν αιχμαλωσία (1968), Η τελευταία Βυζαντινή Αναγέννηση (1970), Οι Ορθόδοξες Εκκλησίες και το κοσμικό κράτος (1972), Βυζαντινός ρυθμός και Πολιτισμός (1975), Η Βυζαντινή Θεοκρατία (1977). Αρκετά από αυτά έχουν μεταφραστεί και στην ελληνική γλώσσα. Ο σερ Στήβεν Ράνσιμαν ανέσυρε με τις μελέτες του και το έργο του τον βυζαντινό πολιτισμό από την επιστημονική αδιαφορία και τον ερευνητικό παραμερισμό. Με το έργο του, "Ιστορία των Σταυροφοριών" άλλαξε ουσιαστικά την αντίληψη της Δύσης για τις Σταυροφορίες.
Η εφημερίδα The Times για την προσφορά του μεγάλου επιστήμονα στο συγκεκριμένο θέμα έγραψε: «Χαρτογραφώντας την μεσαιωνική φάση του ατέρμονου χάσματος μεταξύ Ανατολής και Δύσης στην Μέση Ανατολή ο Ράνσιμαν σαφώς έκλινε προς την πλευρά του Βυζαντίου έναντι της μισαλλοδοξίας και του πλιάτσικου στο οποίο επιδιδόταν η Δύση».

Βιβλιογραφία

1. 
   
   The Emperor Romanus Lecapenus and his reign (1929)
2. 
   
   The First Bulgarian Empire (1930)
3. 
   
   Byzantine Civilization (1933) (Βυζαντινός Πολιτισμός, μτφρ. Δέσποινα Δετζώρτζη, εκδ. Γαλαξίας)
4. 
   
   The Medieval Manichee (1947)
5. 
   
   A History of the Crusades: 3 τόμοι (1951-1954)
6. 
   
   The Eastern Schism: A Study of the Papacy and the Eastern Churches in XIth and XIIth Centuries (1955)
7. 
   
   The Sicilian Vespers: A History of the Mediterranean World in the Later Thirteenth Century (1958)
8. 
   
   The White Rajahs (1960)
9. 
   
   The Fall of Constantinople 1453 (1965)
10. 
    
    The Great Church in Captivity (1968)
11. 
    
    The Last Byzantine Renaissance (1970)
12. 
    
    The Orthodox Churches and the Secular State (1972)
13. 
    
    Byzantine Style and Civilization (1975)
14. 
    
    The Byzantine Theocracy (1977)
15. 
    
    Mistra (1980)
16. 
    
    A Traveller's Alphabet. Partial Memoirs (1991)